Aναφορές για την ανάπτυξη της τυροκομίας στην Ελλάδα υπάρχουν από αρχαιοτάτων χρόνων.
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η τέχνη της τυροκομίας δόθηκε ως πολύτιμο δώρο στους θνητούς από τους θεούς του Ολύμπου. Σύμφωνα με άλλο μύθο, η ανακάλυψη του τυριού χρεώνεται στον Αριστέα, γιο του Απόλλωνα.

Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν το γάλα ιερή τροφή γιατί ο Δίας, κυνηγημένος από τον πατέρα του Κρόνο, κρύφτηκε με τη βοήθεια της μητέρας του Ρέας και τράφηκε με το γάλα της ιερής κατσίκας Αμάλθειας. Επιπλέον, ο Δίας προκειμένου να θρέψει το γιο του Ηρακλή με θεϊκό γάλα ώστε να γίνει αθάνατος, προκάλεσε κατάκλιση του ουρανού από γάλα και έτσι γέμισε ο ουρανός με γαλαξίες ( milky way) .

Ο θεός Ερμής κατατάσσεται μεταξύ των ποιμενικών θεοτήτων και αποκαλείται «Κριοφόρος», «Μηλλοσός» (προστάτης των προβάτων) και «Τυρευτής» ( ο κατασκευαστής του τυριού). Η κόρη του Σαλμωνέα και της Αλκιδίκης, η Τυρώ φημιζόταν «… δια την λευκότητα και την του σώματος μαλακότητα ταύτης της προσηγορίας έτυχεν …» όπως γράφει ο Διόδωρος ο Σικελός. Ο Όμηρος αναφέρει στην Οδύσσεια την κατασκευή τυριού από αιγοπρόβειο γάλα από τον Κύκλωπα Πολύφημο. Η αναφορά σε λευκό και μαλακό τυρί οδηγεί στην υπόθεση ότι την εποχή εκείνη παράγονταν τυρί που έμοιαζε με φέτα. Στην Οδύσσεια επίσης, γίνεται αναφορά στην εκτροφή αιγοπροβάτων.

Ο Αριστοφάνης, ο Ησύχιος, ο Αριστοτέλης κ.α. κάνουν αναφορά σε επαγγέλματα που είχαν σχέση με την προβατοτροφία, όπως «προβατοπώλαι», «γαλακτοκόμοι», «γαλακτοκουργοί», «τυροποιοί», «τυρευτές».

Η αγορά των Αθηνών είχε ειδικό χώρο για τα τυριά, ενώ οι νέοι της Σπάρτης προέβαιναν σε κλοπή τυριών στο πλαίσιο τελετουργικής εορτής, ως ένδειξης ανδρείας. Ο Αριστοτέλης και ο Διοσκουρίδης περιέγραψαν την ανάμιξη γίδινου γάλακτος με φύλλα, ενώ άλλοι την ανάμιξη γάλακτος με λεμόνι ή ξύδι για τη δημιουργία τυριού.

Οι Έλληνες κατά την αρχαιότητα εξέτρεφαν και αγελάδες τις οποίες και θυσίαζαν στους θεούς τους. Είναι γνωστός ο μύθος του Ηρακλή, οι στάβλοι του βασιλιά Αυγεία, με 3000 βόδια. Παρόλα αυτά στην Ελλάδα, μόνο κατά την διάρκεια του 20ου αιώνα άρχισε η παραγωγή αγελαδινού γάλακτος. Μοναδική εξαίρεση στην αγελαδοτροφία αποτέλεσαν τα νησιά των Κυκλάδων, όπου κατά τη διάρκεια της ενετοκρατίας καθολικοί μοναχοί εισήγαγαν βοοειδή στις Κυκλάδες, προκειμένου να προσεγγίσουν τον ορθόδοξο πληθυσμό.

Κατά την Βυζαντινή περίοδο, ο Μιστράς ονομάστηκε Μιζυθράς, από το γνωστό τυρί. Υπάρχουν αναφορές ότι την ίδια περίοδο παρασκευάζεται τυρί με τρόπο συγγενή της φέτας, « … τον μαλακόν τύρον λευκόν διαφυλάττοντες, έκοπτον εις τεμάχια και ενέβαλλον μετ’ άλμης εις πήλινα ή ξύλινα δοχεία…» . Την ίδια εποχή γίνονται οι πρώτες αναφορές σε τυριά τυρογάλακτος (μυζήθρα, ανθότυρος). Σε διατιμήσεις επί της τουρκοκρατίας γίνεται αναφορά σε τυρί μυζήθρα. Μετά την τουρκοκρατία, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος κατάλαβε την αξία της κτηνοτροφίας και της τυροκόμησης για την διατροφή του πληθυσμού και υπό την καθοδήγηση του Εμμανουήλ Μπενάκη, έφεραν τον Ρ. Δημητριάδη, ο οποίος κατασκεύασε την πρώτη γραβιέρα, για να εκπαιδεύσει νέους τυροκόμους. Στη συνέχεια οι αναφορές στα ελληνικά τυριά πολλαπλασιάζονται.

Στην Ελλάδα το τυρί καταναλώνεται όλες τις ώρες της ημέρας, από το πρωί ως το βράδυ. Χρησιμοποιείται κυρίως μαζί με το φαγητό, καθώς αποτελεί κύριο συστατικό πολλών συνταγών (πίτες). Μερικές φορές αποτελεί αυτούσιο φαγητό. Αντίθετα σε άλλες χώρες τα τυριά καταναλώνονται συνήθως ως ορεκτικό ή ως επιδόρπιο. Τα αίτια αυτής της διαφοροποίησης είναι ότι στην Ελλάδα η κατανάλωση κρέατος περιοριζόταν στα Σαββατοκύριακα. Έτσι, το τυρί προσέφερε μια καλή εναλλακτική και οικονομική πηγή ζωικών πρωτεϊνών.

ΔΕΣΜΟΣ:

Η ονομασία φέτα χρονολογείται από την εποχή της Ενετοκρασίας στην Ελλάδα, τον 17ο αιώνα και πιθανά αντλεί την ετυμολογική της προέλευση από την λατινική λέξη «fette». Η ονομασία φέτα επιβλήθηκε οριστικά τον 19ο αιώνα.

Η πρώτη γραπτή αναφορά της ονομασίας φέτα υπάρχει στο κατάστημα του συριανού τοκιστή Στ. Ρήγα, όταν στις 23 Απριλίου 1892 αγοράζει φέτα.

Από το 1899 αναφέρεται ότι «Εις το μάλλον διαδεδομένων τυρών παρ’ ημίν είνε ο τυρος της φέτας του οποίου η κατασκευή είνε απλούστατη και γνωστή εις πάντας του ποιμένας». Και ότι «Οι λευκοί τυροί υποδιαιρούνται εις τυρούς άλμης (φέτα και τουλουμίσιο) … Ο τυρός αυτός, όστις ονομάζεται εγχώριος τυρός, ή Ελληνικός τυρός, είναι γνωστός από της αρχαιότητος … ο τυρός ούτος ανέρχεται εις τας καλητέρας τραπέζας, η δε μεγάλη το τιμή με την μυθώδη απόδοσίν του ( οφειλόμενον εις το υδαρές της κατασκευής του), καθιστά την κατασκευήν του επικεσδεστέρα παντός άλλου είδους…»

Άλλες αναφορές σχετικά με τη φέτα είναι : « Ούτος γνωστός υπό το όνομα τυρός βαρελιού έχει την μεγαλύτεραν κατανάλωσιν, καλώς κατασκευαζόμενος είνε πολύ εύγεστος και μαλακός…». Και «Από το πρόβειο γάλα γίνονται τα καλά τυριά του τόπου μας (φέτα) Είνε τυρί γνωστό από παληά χρόνια… Το πρόβειο είνε εκείνο που δίνει την καλύτερη φέτα… το τυρί που γίνεται από πρόβειο γάλα είναι το εκλεκτότερο του τόπου μας…»

Τέλος, αναφέρεται ότι «Ο τυρός φέτα είναι τύπος μαλακού τυρού κατ’ εξοχήν ελληνικός, διότι κατασκευάζεται εν Ελλάδι απ’ αρχαιοτάτων χρόνων, ετι δε και σήμερον είναι ο μάλλον επιζητούμενος τυρός παρά των κατοίκων της ηπειρωτικής Ελλάδος…»